Son dönemde otomotiv sektöründe yaşanan dijitalleşme dalgası, beraberinde önemli bir gizlilik tartışmasını getirdi. Masabaşında yapılan teorik incelemelerden ziyade gerçek dünya testlerine dayanan yeni bir araştırma, modern otomobillerin topladığı hassas verilerin üçüncü taraf reklam ağlarıyla paylaşıldığını net bir şekilde ortaya koydu. Sektördeki teknolojik gelişmeleri yakından takip eden bir editör gözüyle baktığımda, bu durumun kullanıcı mahremiyeti açısından ciddi soru işaretleri yarattığını söyleyebilirim.
21 Araç İncelendi, Çoğunluğu Veri Sızdırıyor
Northeastern Üniversitesi bünyesindeki araştırmacılar, 2024 yılının sonlarından 2025’in ortalarına kadar uzanan süreçte kapsamlı bir çalışma yürüttü. Bu süreçte popüler bir tüketici dergisinin test filosunda yer alan 21 farklı sıfır kilometre otomobilin ağ trafiği ile otomobil üreticilerine ait 30 mobil uygulama mercek altına alındı. Elde edilen bulgular, test edilen araçların ezici bir çoğunluğunun kullanıcı verilerini dışarıya aktardığını gösterdi.
Yapılan analizlere göre, incelenen 21 otomobilden 19’u Wi-Fi bağlantısı üzerinden en az bir dış kuruluşa veri akışı sağladı. Öte yandan, üreticilerin sunduğu 30 mobil uygulamanın 28 tanesinin doğrudan reklam veya veri analizi yapan şirketlerle iletişim kurduğu tespit edildi. Özellikle akıllı telefonlara kurulan marka uygulamalarının bu veri zincirinde kilit rol oynaması dikkat çekti.
Şasi Numarasından Konuma Kadar Geniş Bilgi Yelpazesi
Araştırmanın en endişe verici yönlerinden biri, paylaşılan verilerin niteliği oldu. Test edilen uygulamalardan yedisinin; araçların şasi numarasını (VIN), kullanıcıların e-posta adreslerini ve anlık konum bilgilerini doğrudan reklam ile analiz şirketlerine servis ettiği belirlendi.
Özellikle General Motors (GM) bünyesindeki myCadillac, myChevrolet, myBuick ve myGMC gibi popüler mobil uygulamaların; Microsoft, Adobe, Meta, Google, Yahoo, Pinterest ve Snap gibi teknoloji devleriyle veri paylaştığı saptandı. Benzer şekilde HondaLink, Lincoln ve MyNISSAN uygulamalarının da kullanıcı tanımlayıcı bilgileri analiz firmalarına aktardığı raporlandı.
Tesla Sınırları Zorluyor
Elektrikli araç pazarının lideri konumundaki Tesla, bu araştırmada da kendine hususi bir yer buldu. Araştırmacılar, Tesla Model 3 ve Cybertruck gibi modellerin; sürüş alışkanlıklarından araç içi dijital eğlence ve kullanım alışkanlıklarına kadar çok geniş bir veri kümesini reklam ve takip sunucularına sürekli olarak aktardığını kaydetti.
Diğer üreticiler genellikle veri paylaşımı için mobil uygulamalara ihtiyaç duyarken, Tesla’nın doğrudan araç altyapısı üzerinden bu iletişimi kurduğu görüldü. Test edilen Model 3’ün tek başına 22 farklı reklam ve takip ağıyla iletişim kurduğu, telefon uygulamasının ise bu sayıya iki yeni ağ daha eklediği belirlendi.
Gizlilik Sözleşmeleri ve Kullanıcıların Seçenekleri Sınırlı
Araştırma ekibi, bulgularını toplam 17 otomobil üreticisiyle paylaştı. Şirketlerin büyük kısmı bu veri akışının yasal sözleşmeler çerçevesinde ve tedarikçi anlaşmalarına uygun olarak yapıldığını savundu. Bazı markalar ise kullanıcıların bu şartları uygulamaları kurarken peşinen kabul ettiğini hatırlattı.
İşin en can alıcı noktalarından biri de veri paylaşımını reddetmek isteyen kullanıcıların karşısına çıkan engeller. Tesla ve Rivian gibi markalar, kullanıcıların veri toplama ve paylaşım sözleşmelerini reddetmesi durumunda; aracın temel işlevlerinde kayıplar yaşanabileceğini, navigasyon sistemlerinin devre dışı kalabileceğini veya yazılım güncellemelerinin yapılamayacağını açıkça belirtiyor. Bu durum, sürücülere neredeyse hiç şans bırakmıyor.
Piyasada olumlu adımlar atan markalar da yok değil. Araştırma sonucunda eleştirilen Honda, Amplitude adlı analiz şirketiyle olan veri paylaşımını durdurduğunu ve HondaLink uygulamasını bu doğrultuda güncellediğini açıklayan tek üretici oldu.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Yeni otomobiller kişisel verilerimizi neden topluyor?
Otomobiller artık tekerlekli birer bilgisayar gibi çalışıyor. Üreticiler, sürüş deneyimini geliştirmek, yazılım hatalarını gidermek ve maalesef reklam/pazarlama faaliyetleri yürütmek amacıyla bu verileri topluyor.
2. Hangi otomobil markaları verileri reklam şirketleriyle paylaşıyor?
Araştırmaya göre General Motors (Cadillac, Chevrolet, Buick, GMC), Honda, Nissan, Lincoln ve Tesla gibi markaların araçları veya mobil uygulamaları üçüncü taraf reklam ve analiz şirketleriyle veri paylaşımı yapıyor.
3. Otomobilim konumumu ve şasi numaramı gerçekten paylaşıyor mu?
Evet, yapılan testler bazı üretici uygulamalarının şasi numaranızı (VIN), e-posta adresinizi ve anlık konum bilgilerinizi reklam ağlarına ilettiğini kanıtladı.
4. Tesla bu konuda neden diğer markalardan farklı?
Tesla, diğer birçok üreticiden farklı olarak mobil uygulamalara ihtiyaç duymadan, doğrudan aracın kendi bağlantı altyapısı üzerinden onlarca reklam ve takip sunucusuna veri akışı gerçekleştiriyor.
5. Otomobilimin veri paylaşımını kapatabilir miyim?
Teknik olarak bazı gizlilik ayarlarını değiştirmek mümkün olsa da, birçok üretici bu özellikleri kapattığınızda navigasyon, kablosuz güncellemeler ve bazı sürüş asistanı fonksiyonlarının çalışmayabileceğini belirtiyor.
6. Mobil uygulamalar veri sızıntısında ne kadar rol oynuyor?
Çok büyük bir rol oynuyor. Birçok araç kendi başına veri aktarmazken, telefonunuza indirdiğiniz marka uygulamaları (örneğin myChevrolet veya HondaLink) arka planda reklam şirketleriyle haberleşebiliyor.
7. Bu durum yasal mı?
Üreticiler, bu veri akışının kullanıcıların ilk kurulum sırasında imzaladığı uzun gizlilik sözleşmeleri ve hizmet şartları kapsamında gerçekleştiğini savunuyor.
8. Hangi şirketler bu verileri alıyor?
Araştırmada Microsoft, Adobe, Meta, Google, Yahoo, Pinterest, Snap gibi teknoloji ve reklam devlerinin yanı sıra çeşitli veri aracısı firmaların adı geçiyor.
9. Otomobil üreticileri bu araştırmaya nasıl tepki verdi?
Ulaşılan 14 üreticinin tamamı yapılan işlemlerin yasal sözleşmelere uygun olduğunu belirtti. Yalnızca Honda, eleştiriler sonrasında konum verisi paylaşımını durdurmak için uygulamasını güncelledi.
10. Sürücüler mahremiyetlerini korumak için ne yapabilir?
Araç içi multimedya ve bağlantı ayarlarındaki gizlilik menülerini detaylıca incelemek, telefon uygulamalarına verilen izinleri sınırlamak ve üreticilerin gizlilik politikalarını dikkatlice okumak alınabilecek temel önlemler arasındadır.
